๑. พยัญชนะ อักษรธรรมอีสานมีพยัญชนะ ๒ แบบ คือ ตัวเต็ม และตัวเฟื้อง
     ๑.๑ ตัวเฟื้อง เป็นการตัดจากเชิงของตัวเต็มหรือสร้างขึ้นใหม่ บางครั้งเรียก "ตัวห้อย"
     ๑.๒ ตัวเต็ม เมื่อวางใต้พยัญชนะอื่นเมื่อเป็นตัวสะกดหรืออักษรประสม เรียกว่า "ตัวซ้อน"
     ๑.๓ บางตัวใช้เป็นพยัญชนะต้นอย่างเดียว จึงไม่มีตัวเฟื้องหรือตัวห้อย ขณะที่บางพยัญชนะมีตัวเฟื้องหลายแบบ เช่น ตัว ง ย ล เป็นต้น
     ๑.๔ อักษรธรรมที่ใช้เขียนบาลีใช้ตัว ป ตัวเดียว แต่ในภาษาถิ่นใช้แทนเสียง บ ด้วย จึงเขียนให้ต่างกันเล็กน้อย คือ ตัว ป ขอดหาง ตัว บ ไม่ขอดหาง
บางตำรา ตัว ป หางยาว (ธวัช ปุณโณทก.๒๕๔๐:หน้า ๖๙)
     ๑.๕ ตัว ฑ ใช้แทนเสียง ด ในภาษาถิ่น

หมายเหตุ ผู้เชี่ยวชาญหลายท่านให้ข้อคิดว่าตัวอักษรเหล่านี้สวยเกินไป ผิดจากอักษรในใบลานมาก อันนี้เป็นความตั้งใจของผู้ประดิษฐ์ ที่ต้องการพัฒนารูปแบบอักษรให้เรียบร้อย ดูดี เผื่อจะมีการจัดพิมพ์ เพื่อการศึกษาเรียนรู้ ซึ่งเมื่อเชี่ยวชาญแล้วก็น่าจะสามารถเทียบเคียง อ่านอักษรบนใบลานได้ ต้นแบบอักษรได้มาจากอาจารย์มนัส สุขสาย หนังสือ "นางผมหอม" (พิมพ์ด้วยอักษรธรรมและภาษาลาว โดย อานาโตน โรเช เปลิเย. ๑๙๙๕) รวมทั้งจากจารึกใบลาน สำหรับท่านผู้ศึกษามีความคิดเห็นอย่างไร โปรดเสนอแนะด้วยครับผม


พยัญชนะอักษรธรรมอีสาน ตัวเต็ม ตัวเฟื้อง ตัวซ้อน (ใช้เขียนบาลี ๓๒ ตัว)

 

พยัญชนะอักษรธรรมอีสานที่ใช้เขียนภาษาไทยอีสาน เพิ่มตัว บ ฝ ฟ อ ฮ และ ย (หยาดน้ำ)

แบ่งเป็น ๓ หมู่ ดังต่อไปนี้

คาถาจำอักษรกลาง ไก่ จิก เด็ก ตาย บิน ไป เอา ยา
อักษรต่ำ ควาย งัว ซ้าง ย่าง เทียว นา พ้า ฟัน ไม้ รถ แล่น ไว แฮง
อักษรสูง ขอ ถาม ใผ เฝ้า เสา หิน

จำอักษร ๓ หมู่นี้ได้ ก็อ่านวรรณกรรมอีสานได้เกือบหมด
ท่านที่มีคาถาช่วยจำอื่นๆ แบ่งปันกันด้วยนะครับ
หยิบกระดาษ ปากกาขึ้นมาเขียน ไม่กี่ครั้งก็จำได้หมด